خانه » سایر » کنترل نقدینگی راهی موثر برای کنترل تورم در اقتصاد ایران
کنترل نقدینگی راهی موثر برای کنترل تورم در اقتصاد ایران
کنترل نقدینگی راهی موثر برای کنترل تورم در اقتصاد ایران

کنترل نقدینگی راهی موثر برای کنترل تورم در اقتصاد ایران

نقدینگی یا همان حجم پول، در واقع مجموع پول و شبه پول است. نقدینگی بر اساس تعریف به مجموع اسکناس ها و مسکوکات و سپرده های دیداری در یک کشور گفته می شود. تفاوت نقدینگی با حجم پول، در سپرده های غیر دیداری افراد هست که نزد بانک ها نگهداری می شود. با مطالعه روند رشد پول و نقدینگی مشاهده می شود طی دهه های اخیر این متغیر مهم اقتصادی روندی افزایشی و بی ثبات داشته است در حالی که یا انضباط و کنترل نقدینگی می توان ثبات اقتصادی را در کشور به وجود آورد.

عدم هماهنگی هزینه ها و درآمدها از جمله عواملی است که روند خلق پول و خلق نقدینگی در دولت های مختلف را تحت شعاع قرار داده و در کشورمان به طرز سریعی در حال افزایش بوده است.

خلق پول توسط بانک مرکزی یکی از راه های بسیار آسان برای جبران کسری بودجه به شمار می رود که نتیجه‌ آن افزایش بی حد و حصر نقدینگی در اقتصاد بوده است. هر ۱ ریال خلق پول توسط بانک مرکزی به واسط ضریبی به نام ضریب فزاینده، در نهایت به صورت  پنج تا شش برابری وارد اقتصاد شده و حجم نقدینگی موجود در اقتصاد را به سرعت افزایش می دهد و تنها یکی از آثار این فرآیند بروز تورم در اقتصاد می باشد.

می توان گفت یکی از مشکلات اصلی اقتصاد ایران طی چند دهه اخیر، پدیده تورم بوده است و در این میان بحث عوامل ایجاد کننده آن بسیار مهم و حیاتی است. بر اساس نظریه مقداری پول، همبستگی بلندمدت قوی میان رشد نقدینگی و تورم وجود دارد و بر اساس این نظریه می توان گفت که رشد پیوسته و زیاد حجم پول در اقتصاد موجب ایجاد تورم بالا می شود.

کنترل نقدینگی از ابزارهای سیاست پولی

بر این اساس کنترل حجم پول و به دنبال آن کنترل نقدینگی یکی از ابزارهای اصلی سیاست های پولی بانک مرکزی به منظور مهار تورم می باشد. البته این روند با توجه به اتفاقات اخیر در کار را به جایی رسانده که به نظر می رسد کنترل دولت در این زمینه چندان راهگشا نبوده است.

خلق پول با سرعت بالا  می تواند یکی از نتایج سرعت بالای خلق پول بدون پشتوانه باشد که این پول بدون پشتوانه هیچ معادلی در بخش واقعی اقتصاد نداشته و کالاها و خدمات به هیچ وجه نتوانندبا این سرعت خلق شوند که نتایج اصلی آن چیزی جز تورم نیست.

به عقیده برخی از کارشناسان عدم استقلال بانک مرکزی عامل اصلی برای افزایش نقدینگی شدید عنوان می شود، اما به نظر می رسد در اقتصاد ایران موضوع کمی پیچیده تر از این تحلیل ساده است. عدم استقلال بانک مرکزی بدون شک می تواند نقش مهمی در این زمینه داشته باشد، اما پررنگ تر کردن آن، مانع شناسایی تمام ابعاد و زوایای موضوع خواهد شد.

صرف نظر از آثار و پیامدهای تورم، یکی از مهمترین مباحث، بحث عوامل ایجاد کننده آن است. تاکنون تحقیقات گسترده ای در زمینه شناسایی عوامل مؤثر بر تورم انجام شده است که در هر یک از آنها فهرستی از متغیرهای اقتصادی به عنوان عوامل مؤثر بر تورم معرفی شده که مهمترین آنها رشد نقدینگی و افزایش نرخ ارز است.

اگرچه وجود ارتباط و همبستگی میان رشد پول و تورم، در بسیاری از مطالعات نظری و بررسی های تجربی اثبات شده است، لیکن شواهد موجود در اقتصاد ایران گویای آن است که در برخی دوره ها بین روند رشد نقدینگی و تورم این ارتباط ایجاد شده است.

کنترل نقدینگی در سال های اخیر

با توجه به تغییرات رشد نقدینگی طی سال های گذشته می توان گفت این شاخص در سال های ۱۳۹۵-۱۳۹۲ در پایین ترین حد خود بیش از ۲۳ درصدبوده است. همچنین بر اساس این آمار رشد نقدینگی در ابتدای سال ۱۳۹۲ تقریبا ۲۸ درصد بوده است و با پشت سرگذاشتن یک روند کاهشی در تیر ۱۳۹۲ شروع به رشد کرده است.

این شاخص تا مهر ماه ۱۳۹۳ با نوساناتی موجه بوده و از آن تاریخ با کنترل توسط دولت کاهش پیدا نمود با این حال در ابتدای سال ۱۳۹۴ نرخ رشد نقدینگی بنای افزایش نهاد و با سپری کردن مسیر صعودی در شهریور ماه به ۳۳٫۵ درصد رسید؛ اما در مهر ماه به ۲۳٫۸ درصد کاهش یافته است.

تحولات صورت گرفته در بخش ارزی، نوسانات و محدودیت های نقل و انتقالات ارزی، شدت یافتن تحریم های اقتصادی و افزایش قیمت حامل های انرژی همگام با اجرای قانون هدفمند کردن یارانه ها باعث شد که تورم در سال ۱۳۹۰ رشد یابد به نحوی که در سال ۱۳۹۰ با ۹٫۱ درصد افزایش به ۲۱٫۵ درصد رسیده بود.

تغییرات اساسی نقدینگی و کنترل نقدینگی

در سال ۱۳۹۱ نیز روند افزایش نرخ ارز که از نیمه دوم سال ۱۳۹۰ آغاز شده بود، باعث گردید نرخ تورم مجددا روند صعودی خود را ادامه دهد به شکلی که نرخ رشد متوسط ۱۲ ماهه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی از ۲۱٫۶ درصد در فروردین به ۳۰٫۵ درصد در اسفند ۱۳۹۱ افزایش یافت.

این روند افزایشی در سال ۱۳۹۲ نیز ادامه داشته، بطوریکه از ۳۲٫۳ درصد در فروردین ماه این سال به ۴۰٫۴ درصد در مهر ماه رسید اما از آبان همان سال روند نرخ تورم با کاهش روبرو بوده است.

با تدام این این روند کاهشی و با کاهش ۱۹٫۷ درصدی تورم تولیدکننده در سال ۱۳۹۳ در مقایسه با سال ۱۳۹۲ (از ۳۴٫۵ به ۱۴٫۷درصد)، کاهش انتظارات تورمی، انضباط پولی، انضباط در بودجه و ثبات در نرخ ارز، نرخ تورم با ۱۹٫۱ واحد درصد کاهش به ۱۵٫۶ درصد در اسفند ۱۳۹۳رسید و در اسفند ۱۳۹۴ با وجود افزایش رشد نقدینگی، نرخ تورم به ۱۱٫۷ درصد کاهش یافت.

نتایج کنترل نقدینگی در اقتصاد

با بررسی آمارهای موجود نتیجه می گیریم رشد نقدینگی هر چند می تواند باعث تورم شود ولی این رابطه یک به یک و متناسب نیست به عبارت دیگر ممکن است نرخ رشد دو متغیر متفاوت باشد که این به دلیل اجزای رشد نقدینگی (پایه پولی و ضریب فزاینده) می باشد به طوری که هر گاه عامل رشد نقدینگی پایه پولی باشد رشد نقدینگی تأثیر بسزایی بر تورم خواهد داشتو هر گاه رشد نقدینگی در اثر رشد ضریب فزاینده بوده تأثیر چندانی بر تورم نداشته است.

بر اساس مباحث بالا می توان نتیجه گرفت تورم در اقتصاد ایران یک پدیده پولی به شمار می باشد و از طرفی نقدینگی صرفا عامل اصلی تورم در ایران نیست، ولی می توان آن را یک متغیر تاثیرگذار در تورم دانست.

طبق نظریه های مقداری پول در شرایطی که میزان فعالیت های اقتصادی و سرعت گردش پول در اقتصاد ثابت باشد، نوعی رابطه مستقیم بین رشد نقدینگی و تورم به وجود خواهد آمد.

با توجه به تاثیر تورم در بخش حقیقی اقتصاد می توان گفت کنترل نقدینگی همواره یکی از سیاست های اصلی بانک مرکزی می باشد زیرا با افزایش آن تورم با رشد سریع سبب ایجاد نوسانات در بخش حقیقی اقتصاد می شود که این اثرات می تواند تا مدت ها بر اقتصاد اثرگذار باشد.

کد تخفیف

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شدبخش های مورد نیاز علامت گذاری شده است *

*

x

بررسی بیشتر

مناظره برای ارزیابی کارنامه اقتصادی و رفاهی دولت یازدهم

مناظره برای ارزیابی کارنامه اقتصادی و رفاهی دولت یازدهم

در مناظره ای که پیرامون ارزیابی کارنامه اقتصادی و رفاهی دولت یازدهم توسط انجمن اسلامی ...