خانه » بازرگانی » یکسان سازی نرخ ارز و مشکلات چند نرخی بودن نرخ ارز در ایران
یکسان سازی نرخ ارز و مشکلات چند نرخی بودن نرخ ارز در ایران
یکسان سازی نرخ ارز و مشکلات چند نرخی بودن نرخ ارز در ایران

یکسان سازی نرخ ارز و مشکلات چند نرخی بودن نرخ ارز در ایران

یکسان سازی نرخ ارز در اقتصاد ایران

نرخ ارز خارجی عبارت است از مقداری از واحد پولی ملی که برای بدست آوردن واحد پول کشور دیگر باید پرداخت شود. همچنین می‌توان نرخ ارز را، ارزش برابری یک واحد پول خارجی به پول داخلی دانست. به عبارت دیگر بهای خرید یا فروش یک واحد پول خارجی به پول رایج کشور را نرخ ارز می‌گویند.

بنا بر وابستگی قیمت یک‌ کالای خارجی در داخل کشور به قیمت آن ‌کالا در مبدأ و همچنین نرخ ارز آن ‌کشور، در صورت ناچیز بودن هزینه های ‌جنبی مبادله قیمت یک ‌کالا درهمه جا با توجه به قیمت ‌ارز، یکسان خواهد بود و در شرایط ایده آل قدرت خرید یک ارز در داخل و خارج یکسان خواهد بود. دولت ها با دخالت در بازار ارز در بیشتر اوقات سعی می کنند آن را در نرخی پایین تر از نرخ بازار قرار دهند و از این طریق نرخ تورم را کاهش داده یا از طریق نرخ ‌های ترجیحی برخی فعالیت ‌های اقتصادی یا اجتماعی را تقویت و توسعه دهند.

در کشور ایران، نظام دو نرخی ارز (ارز مبادله ای و ارز بازار آزاد) موجب ناکارآیی اقتصاد، فساد اقتصادی، رانت‌ خواری و دیوان‌سالاری گسترده برای اجرا و نظارت بر مصرف ارزهای مبادله‌ای شده است. تا زمانی که این نظام دو نرخی بر کشور حاکم باشد، امکان شفاف ‌سازی و استفاده وسیع از منابع مالی بین‌المللی وجود ندارد. سرمایه‌گذاران خارجی و صادرکنندگان به ‌دنبال منافع بیشتر برای فروش ارز به قیمت بازار آزاد و خرید آن از طریق ارز مبادله‌ای هستند. بنابراین وجود یک بازار سیاه در کنار بازار رسمی تبعات مالی و فساد گسترده‌ای را به همراه دارد. از طرف دیگر با ورود بانک ‌ها به بازار مبادلات ارزی امکان نظارت و کنترل نوسانات نرخ ارز توسط بانک مرکزی بیشتر می‌شود و این امر موجب ثبات بیشتر بازار ارز خواهد شد..

دلایل یکسان سازی نرخ ارز

نظر به گره خوردن تمام فعالیت های اقتصادی در اقتصاد کشور ایران به دلار، و نیز تنگ تر شدن گره مشکلات اقتصادی با نوسانات بازار نیاز به ایکسان سازی نرخ ارز در کشور بسیار احساس می‌شود. در اوایل دهه ۸۰،  ارز در اقتصاد کشور تک نرخی شد و دیگر خبری از ارز بانکی، دولتی و بازار آزاد نبود، روشی که در حال حاضر به آرزوی اقتصاد بدل شده و کمتر کسی بعد از نوسانات سال ۹۰ و ۹۱ به یاد دارد که تک نرخی در کشور وجود داشته است.

از آنجا که نرخ ارز در شرایط فعلی، اقتصاد و به خصوص صادرات را با مشکلاتی مواجه کرده است، دولت برای واقعی سازی نرخ ارز ملاحظاتی را در نظر می‌گیرد؛ بعلاوه، افت محسوس صادرات غیر نفتی مشکلات عدیده ای برای اقتصاد فراهم کرده است و از این جهت دولت برای جلوگیری از افت بیشتر صادرات غیر نفتی و همچنین رسیدن به رشد اقتصادی مطلوب چاره‌ای جز حرکت به سمت واقعی سازی نرخ دلار ندارد.

وضعیت صادرات غیر نفتی اصلا مطلوب نیست و اگر دولت بخواهد این وضعیت تغییر کند اقدامی که در جهت بیشتر پایین نیامدن صادرات غیر نفتی می تواند انجام دهد این است که اجازه دهد نرخ دلار واقعی شود. هر چند اینگونه هم نیست اگر قیمت دلار واقعی شود افزایش صادرات غیر نفتی چشمگیر شود، چرا که باید اقدامات دیگری برای آن صورت بگیرد. از طرف دیگر برای اینکه دولت بخواهد به رشد اقتصادی مناسبی برسد چاره‌ای ندارد جز اینکه اجازه دهد قیمت ‌ها به سمت واقعی ‌سازی برود و بیش از این به واردکنندگان یارانه ندهد.

موانع یکسان سازی نرخ ارز در ایران

یکی از موانع یکسان ‌سازی نرخ ارز در ایران ، نرخ ارز مبادلاتی است چرا که در این چارچوب برخی کالاها مشمول ارز با نرخ پایین تر از نرخ بازار شده‌اند. ارز مبادله‌ای نسبت به حالت یکسان سازی نرخ ارز بیشتر موجب ایجاد رانت برای وارد کننده می‌شود؛ یکی از اقداماتی که بانک مرکزی برای یکسان‌سازی نرخ ارز باید انجام دهد حذف تدریجی کالاهای مشمول ارز مبادله ای است،

دو نوع کنترل معمولا در دنیا انجام می‌شود یکی از آنها این است که صادرکننده را مکلف به فروش ارز حاصل از صادرات به سیستم بانکی می‌کند تا این ارز به مصرف واقعی برسد. بالاخره اگر صادرکننده به دنبال استفاده از مزایای معافیت مالیاتی و مشوق ‌های صادراتی است باید ارز حاصل از صادرات را مطابق با نیازهای کشور بفروشد. البته اگر صادرکننده ارز خود را به صراف‌های دارای مجوز، به سیستم بانکی و یا شعب بانک‌های خارج از کشور بفروشد و یا این ارز بدست واردکننده واقعی برسد بدون اشکال است زیرا هدف اصلی در اینجا فروش ارز در مسیر قابل رصد برای بانک مرکزی است،

یکی از ابزارهای مورد نیاز بانک مرکزی برای یکسان ‌سازی نرخ ارز، در اختیار داشتن آمار ورودی و خروجی ارز است. تقاضای ارز خدماتی و ارز برای واردات در کنار منابع ارزی که شکل‌گرفته از ارز حاصل از صادرات و منابع بانک مرکزی است که در کنار یکدیگر قرار گرفته و براساس آن سیاست‌گذاری در حوزه ارز انجام می‌شود. آنچه مسلم است قیمتی که به عنوان نرخ ارز دولتی اعلام می‌شود با واقعیت ‌های بازار هم خوانی ندارد اما یقینا چاره‌ای جز رفتن به سمت واقعی سازی نرخ ارز که البته تقویت ارزهای خارجی و کاهش ارزش پول ملی را به همراه خواهد داشت، نیست.

کد تخفیف

۱ دیدگاه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شدبخش های مورد نیاز علامت گذاری شده است *

*